धेरैजसो नेपाली घरमा केही सुन छ, र हरेक बैंक र धेरै वित्त कम्पनीले एक दिन भित्रै त्यसमा कर्जा दिन्छन्। तलब प्रमाणपत्र चाहिँदैन, CIB को झन्झट छैन, मूल्याङ्कनकर्ता घर आउँदैन। बदलामा कर्जा तपाईंले सोचेभन्दा सानो हुन्छ, ब्याज प्रायः साँवाभन्दा छुट्टै तिरिन्छ, र सुन साँच्चै लिलाम हुन सक्छ। यो गाइडले हरेक चरण बताउँछ।
चरण १: तौल र शुद्धता
बैंकले तपाईंका गहना तौलन्छ र शुद्धता जाँच्छ। दुई कुराले सुरुको अङ्क घटाउँछन्:
- तौलबाट पत्थर, मोती र धागो हटाइन्छ। धातु मात्र गनिन्छ।
- कसीको ढुङ्गा वा XRF मेसिनले शुद्धता जाँचिन्छ। नेपाली गहना प्रायः करिब ९१.६% सुन भएको २२ क्यारेट (तेजाबी), कहिलेकाहीँ २४ क्यारेट (छापावाल) हुन्छन्। बैंकले सबैलाई शुद्ध सुनको समतुल्य मा बदल्छ।
सुनारले तोला मा र बैंकले ग्राम मा तौल भन्छन्। एक तोला ११.६६४ ग्राम हो। "५ तोला" को सेट कुल ५८.३ ग्राम हुन्छ; पत्थर हटाएर २२ क्यारेटमा त्यो करिब ५१ ग्राम शुद्ध सुन, अर्थात् करिब ४.४ तोला हुन सक्छ।
चरण २: बजार दर होइन, बैंकको दर
यहीँ मानिस छक्क पर्छन्। बैंकले तपाईंको सुन FENEGOSIDA ले हरेक बिहान घोषणा गर्ने मूल्यमा मूल्याङ्कन गर्दैन। यसले आफ्नै सन्दर्भ दर प्रयोग गर्छ, जुन दैनिक वा साप्ताहिक समीक्षा हुन्छ र मूल्य घट्ने जोखिमबाट बच्न बजारभन्दा ५ देखि १५% कम राखिन्छ।
त्यसपछि राष्ट्र बैंकको सीमा अनुसार करिब ७०% को कर्जा–मूल्य अनुपात लगाउँछ।
उदाहरण, बजार मूल्य प्रति तोला रु १,८०,००० हुँदा:
- बैंकको सन्दर्भ दर: प्रति तोला रु १,६२,००० (१०% कटौती)
- शुद्ध सुन: ४.४ तोला
- मूल्याङ्कन: ४.४ × १,६२,००० = रु ७,१२,८००
- ७०% मा कर्जा: रु ४,९९,०००
अर्थात् पसलले करिब रु ८ लाखमा किन्ने पाँच तोला गहनामा करिब रु ५ लाख कर्जा आउँछ। आफ्नै तौल राखेर सुन कर्जा क्याल्कुलेटर प्रयोग गर्नुहोस्।
धेरैजसो बैंकले प्रति ऋणी सुन कर्जाको सीमा राख्छन्, प्रायः रु २५ लाख, र केहीले रु २५,००० देखि ५०,००० को न्यूनतम तोक्छन्।
चरण ३: ब्याज र अवधि
सुन कर्जा प्रायः एक वर्ष का लागि, नवीकरण गर्न मिल्ने गरी लेखिन्छ, र दर आधार दर र २ देखि ४% जोडेर, अर्थात् सामान्य वर्षमा ९ देखि १२%। यो सुनचाँदी पसल वा निजी साहुले लिने वार्षिक २४ देखि ३६% भन्दा धेरै कम र धितो बिनाको व्यक्तिगत कर्जाभन्दा पनि कम हो।
भुक्तानी दुई तरिकाले हुन्छ:
- ब्याज मात्र (ओभरड्राफ्ट शैली)। मासिक वा त्रैमासिक ब्याज तिर्नुहुन्छ र वर्षको अन्त्यमा साँवा चुक्ता गर्नुहुन्छ वा नवीकरण गर्नुहुन्छ। १०% मा रु ५ लाखको ब्याज महिनाको करिब रु ४,१६७ हुन्छ।
- किस्ता शैली। एक देखि तीन वर्षमा साँवा र ब्याज बराबर मासिक किस्तामा।
मासिक खर्च सानो हुने भएकाले ब्याज मात्र तिर्ने तरिका लोकप्रिय छ, तर एकमुष्ट रकम नभेटेसम्म केही चुक्ता हुँदैन। बिहे वा अस्पतालको बिलका लागि कर्जा लिएर बचतबाट तिर्ने हो भने ठीक छ। व्यवसायका लागि हो भने किस्ता तालिकाले तपाईंलाई अनुशासित राख्छ।
चरण ४: शुल्क र कागजात
मूल्याङ्कन शुल्क, कहिलेकाहीँ रु ५०० देखि १,००० को स्थिर रकम, र सानो प्रशोधन शुल्क अपेक्षा गर्नुहोस्। तपाईं धितो सम्झौता मा हस्ताक्षर गर्नुहुन्छ र हरेक गहनाको तौल र शुद्धता लेखिएको रसिद पाउनुहुन्छ। त्यो जोगाउनुहोस्; तपाईंले के बुझाउनुभयो भन्ने एक मात्र प्रमाण त्यही हो। सुन बैंकको भल्टमा राखिन्छ र त्यहाँ रहँदा बिमा हुन्छ।
कागजात: नागरिकता, फोटो, र सुन परिवारका अर्को सदस्यको नाममा भए उहाँको सहमति। बस्, त्यति।
जोखिम
१. मार्जिन कल। सुनको मूल्य तीव्र घट्यो भने ७०% अनुपात कायम गर्न बैंकले थप सुन राख्न वा केही कर्जा चुक्ता गर्न भन्न सक्छ। पछिल्लो दशकमा दुर्लभ, तर हरेक सम्झौतामा लेखिएको हुन्छ। २. नवीकरणको जालो। ब्याज मात्रको कर्जा वर्षैपिच्छे नवीकरण गर्नु सजिलो छ, र केही घरले कहिल्यै नघट्ने ऋणमा दशकसम्म ब्याज तिरिरहन्छन्। ३. भावनात्मक लागत। फिर्ता आउने गहना तपाईंले राखेकै हुन्, तर चुक्नुभयो भने फिर्ता नै आउँदैनन्।
चुकेमा लिलामी नियम
ब्याज नतिरे वा अवधि सकिँदा कर्जा चुक्ता वा नवीकरण नगरे बैंकले तोकिएको क्रम अपनाउँछ:
१. लिखित स्मरण र फोन, प्रायः छुटेको मितिको ३० दिन भित्र। २. चुक्ता गर्न अन्तिम अवधि दिने औपचारिक सूचना, प्रायः १५ देखि ३५ दिन। ३. राष्ट्रिय पत्रिकामा सार्वजनिक लिलामी सूचना, सामान्यतया ३५ दिने म्याद सहित। ४. बैंकको न्यूनतम मूल्य वा त्यसभन्दा माथि सुनको लिलामी।
बाँकी कर्जा, ब्याज र खर्चभन्दा बढी असुल भएको रकम तपाईंलाई फिर्ता हुन्छ। नपुगेको रकम अझै तिर्नुपर्छ। बैंकले लिलामीभन्दा नवीकरण नै रुचाउँछ, त्यसैले गाह्रो भइरहेको छ भने सूचनाको चरणअघि नै शाखामा जानुहोस्; ब्याज तिरेर नवीकरण लगभग सधैं दिइन्छ।
धेरैजसो परिवारका लागि सुन सबैभन्दा सस्तो अल्पकालीन कर्जा हो। हाम्रो सुन कर्जा पृष्ठ मा दर तुलना गर्नुहोस्, र आवश्यकता एक दुई वर्षभन्दा लामो छ भने विकल्पका लागि हाम्रो व्यक्तिगत कर्जा र क्रेडिट कार्ड गाइड पढ्नुहोस्।