नेपालमा परिवर्तनशील र स्थिर ब्याजदर: कुन लिने?

नेपालको कुनै पनि बैंकमा घर वा सवारी कर्जाका लागि जानुहोस्, तपाईंलाई दुई अङ्क देखाइन्छ। एउटा कम र "परिवर्तनशील"। अर्को बढी र "स्थिर"। कम अङ्क स्वतः राम्रो सम्झौता होइन। यो गाइडले दुवैको वास्तविक अर्थ, बैंकले बीचको अन्तर कसरी तय गर्छ, र छान्ने सजिलो तरिका बताउँछ।

परिवर्तनशील दर के हो

परिवर्तनशील दर भनेको बैंकको आधार दर र प्रिमियम को योग हो। नेपाल राष्ट्र बैंकको निर्देशन अनुसार हरेक बैंकले आधार दर मासिक रूपमा पुनर्गणना गर्छ, र धेरैजसो बैंकले त्यो परिवर्तन त्रैमासिक पुनर्गणना मा तपाईंको कर्जामा लागू गर्छन्, प्रायः कात्तिक, माघ, वैशाख र साउनको सुरुमा। प्रिमियम कर्जा सम्झौतामा तोकिएको हुन्छ; आधार दर हुँदैन।

तपाईंले ६.५% आधार दर र २.५% प्रिमियममा हस्ताक्षर गर्नुभयो भने ९% बाट सुरु हुन्छ। दुई वर्षपछि आधार दर ८% पुग्यो भने तपाईंको दर १०.५% हुन्छ र किस्ता फेरि गणना हुन्छ। ५.५% मा झर्‍यो भने ८% तिर्नुहुन्छ।

स्थिर दर के हो

स्थिर दर आधार दरसँगै चल्दैन। नेपालमा यो पूरै अवधिका लागि स्थिर हुनु दुर्लभ छ। धेरैजसो बैंकले तीन देखि पाँच वर्ष स्थिर राख्छन्, त्यसपछि कर्जा त्यतिबेला लागू हुने आधार दर र प्रिमियमको परिवर्तनशील दरमा जान्छ। ठ्याक्कै स्थिर अवधि र रूपान्तरण नियमका लागि स्वीकृति पत्र पढ्नुहोस्।

राष्ट्र बैंकले घर कर्जामा स्थिर दरको विकल्प दिन बैंकलाई अनिवार्य गरेको छ, त्यसैले अहिले हरेक दर तालिकामा दुवै अङ्क देखिन्छन्।

बैंकले स्थिर प्रिमियम कसरी तय गर्छ

बैंकले स्थिर अङ्क अनुमानले राख्दैन। परिवर्तनशील दरबाट सुरु गरेर तीन कुरा ढाक्न स्थिर दर बफर थप्छ, प्रायः १ देखि २ प्रतिशत बिन्दु:

१. कोषको जोखिम। बैंकका निक्षेपको दर केही महिनामै बदलिन्छ, तर तपाईंको कर्जाको बदलिँदैन। निक्षेप दर बढे बैंकले घाटा बेहोर्छ। २. पूर्व भुक्तानीको जोखिम। दर घट्दा स्थिर दरका ऋणीले रिफाइनान्स गर्छन्। सबैभन्दा खराब समयमा उत्तम ग्राहक गुमाउने सम्भावना बैंकले मूल्यमा जोड्छ। ३. तरलताको चक्र। नेपालमा करिब हरेक दुई तीन वर्षमा अधिक तरलता र कसिलो तरलताको चक्र आउँछ। कसिलो चरण आउने अपेक्षा हुँदा बैंकले बफर बढाउँछ।

त्यसैले कम दरको वर्षमा परिवर्तनशील ९% र स्थिर १०.५% देखिन सक्छ, र उच्च दरको वर्षमा परिवर्तनशील १२% र स्थिर १२.५%। अन्तरले बैंकले दर कता जान्छ भन्ने अपेक्षा गरेको छ भनेर बताउँछ।

वास्तविक कर्जाको हिसाब

२० वर्षको रु ५० लाखको घर कर्जा लिनुहोस्।

आधार दर बढ्ने जोखिमको बिमाका रूपमा स्थिर कर्जामा हरेक महिना करिब रु ४,९३३ बढी, अर्थात् वर्षको रु ५९,००० तिर्नुपर्छ। स्थिर अवधि भित्र आधार दर १.५ बिन्दुले बढेर त्यहीँ रह्यो भने स्थिर दरको ऋणी फाइदामा हुन्छ। दर उस्तै रहे वा घटे परिवर्तनशील दरको ऋणीले पाँच वर्षमा करिब रु ३ लाख बचाउँछ।

परिवर्तनशील कहिले जित्छ

• आधार दर चक्रीय उच्च बिन्दु नजिक छ र प्रवृत्ति तल छ। इतिहासमा हरेक तरलता सङ्कटपछि नेपालका आधार दर एक दुई वर्ष घटेका छन्।
• तपाईं पूर्व भुक्तानी आक्रामक रूपमा गर्ने योजनामा हुनुहुन्छ। परिवर्तनशील कर्जामा पूर्व भुक्तानी शुल्क प्रायः कम हुन्छ, र पहिले तिरेको हरेक रुपैयाँले दर परिवर्तनको जोखिम घटाउँछ।
• तपाईंको आयमा ठाउँ छ। किस्तामा रु ३,००० देखि ५,००० को उछालले बजेट बिग्रँदैन भने त्यसविरुद्ध बिमा किन्नु पर्दैन।

स्थिर कहिले जित्छ

• आधार दर ऐतिहासिक रूपमा कम छ र तरलता खुकुलो छ। ठ्याक्कै त्यही बेला स्थिर बफर सबैभन्दा सस्तो र बढ्ने जोखिम सबैभन्दा बढी हुन्छ।
• तपाईंको किस्ता पहिले नै आयको ५०% नजिक छ। दर बढे भुक्तानी चुक्न सक्छ, र स्थिर दरले स्थिर अवधिभर त्यो जोखिम हटाउँछ।
• थोरै बचतको सम्भावनाभन्दा आगामी केही वर्ष निश्चित अङ्क तपाईंलाई बढी महत्त्वपूर्ण छ।

छिटो निर्णय नियम

हाम्रो तुलना पृष्ठ मा दुई दरबीचको अन्तर हेर्नुहोस्। स्थिर दर परिवर्तनशीलभन्दा १ बिन्दुभन्दा कमले माथि छ भने स्थिर सस्तो बिमा हो र गम्भीर विचार गर्न लायक छ। अन्तर २ बिन्दु वा बढी छ भने बैंकले निश्चितताका लागि महँगो शुल्क लिइरहेको छ र बजेटले वृद्धि थेग्न सक्छ भने परिवर्तनशील प्रायः राम्रो हुन्छ।

जुन रोजे पनि आफ्नो बैंकका लागि दर सूचना राख्नुहोस् ताकि आधार दर बदलिएकै दिन थाहा पाउनुहोस्, र हस्ताक्षर गर्नुअघि १ बिन्दुको परिवर्तनले किस्तामा के गर्छ भनेर आधार दर प्रभाव क्याल्कुलेटर मा हेर्नुहोस्।