नेपाली बैंकबाट कर्जा लिनु भनेको हुन्छ भन्ने बैंक खोज्नु मात्र होइन। सही प्रकारको कर्जा, बैंकले छिटो स्वीकृत गर्न सक्ने पूरा कागजात र पहिल्यै तुलना गरिएको दर लिएर जानु हो। बैंकले वास्तवमा चलाउने क्रम यही हो।
१. सही प्रकारको कर्जा छान्नुहोस्
कर्जाको प्रकारले दर, कति ऋण पाइन्छ र बैंकले के माग्छ भन्ने तय गर्छ। वाणिज्य बैंकका मुख्य कर्जा:
- घर कर्जा: घर किन्न, बनाउन वा मर्मत गर्न। सबैभन्दा लामो अवधि, प्रायः २५ वर्षसम्म।
- सवारी कर्जा: कार वा अन्य सवारी साधनका लागि। विद्युतीय सवारीमा पेट्रोल गाडीभन्दा बढी ऋण पाइन्छ।
- व्यक्तिगत कर्जा: प्रायः तलबको आधारमा, बिहेदेखि उपचार खर्चसम्म।
- शैक्षिक कर्जा: नेपाल वा विदेशमा पढ्न, प्रायः पढ्दाको अवधिमा किस्ता नतिर्ने सुविधासहित।
- सुन कर्जा: आफूसँग भएको सुन धितो राखेर। प्रायः सबैभन्दा छिटो पाइने।
- व्यवसाय तथा साना उद्यम कर्जा: चालु पूँजी वा उपकरणका लागि।
कुन उपयुक्त हो थाहा नभए नेपालका सबै प्रकारका कर्जा र हालको दर हेर्नुहोस्।
२. बैंकले भन्नुअघि आफैं कति सक्नुहुन्छ हिसाब गर्नुहोस्
नेपाल राष्ट्र बैंकको मार्गदर्शन अनुसार तपाईंको कुल किस्ता प्रमाणित आम्दानीको लगभग आधाभित्र राखिन्छ। बैंक त्यही अङ्कबाट सुरु गर्छ, त्यसैले तपाईं पनि त्यहीँबाट गर्नुहोस्:
१. प्रमाणित गर्न सकिने मासिक आम्दानी लिनुहोस् (तलब विवरण, कर विवरण, भाडा सम्झौता)। २. त्यसको आधा गर्नुहोस्। ३. अहिले तिरिरहेको किस्ता घटाउनुहोस्।
बाँकी रकम नै बैंकले स्वीकार गर्ने लगभग सबैभन्दा ठूलो किस्ता हो। हाम्रो योग्यता जाँच ले सबै बैंकका लागि यो हिसाब गर्छ र कुनै बैंकमा केही पठाइँदैन।
धितो भएको कर्जामा अर्को सीमा पनि छ: बैंकले धितोको मूल्यको एक भाग मात्र ऋण दिन्छ। घर कर्जामा प्रायः सम्पत्तिको मूल्याङ्कनको ७०% सम्म, पेट्रोल वा डिजेल गाडीमा ५०%, विद्युतीय सवारीमा ८०% र सुनको मूल्यको ७०% सम्म। बाँकी रकम आफैंले जुटाउनुपर्छ।
३. विज्ञापनको होइन, वास्तविक दर तुलना गर्नुहोस्
नेपालमा हरेक परिवर्तनशील दर बैंकको आधार दर र प्रिमियमको योग हो। दुई अङ्क महत्त्वपूर्ण छन्:
- आधार दर हरेक महिना बदलिन्छ र त्यो बैंकका सबै ऋणीलाई असर गर्छ।
- प्रिमियम तपाईंको कर्जाका लागि तय हुन्छ र उत्पादन तथा तपाईंको जोखिमअनुसार फरक पर्छ।
मुख्य दर मात्र होइन, प्रिमियम र प्रशोधन शुल्क पनि तुलना गर्नुहोस्: कम दर देखाउने बैंक बढी शुल्क जोडेपछि महँगो पर्न सक्छ। शाखामा जानुअघि आफ्नो रकम र अवधिका लागि सबै बैंकको दर तुलना गर्नुहोस्।
४. कागजात तयार गर्नुहोस्
पहिलो दिनमै पूरा कागजात बुझाउनु स्वीकृति छिटो गराउने सबैभन्दा ठूलो कुरा हो। हरेक आवेदकलाई चाहिन्छ:
- नागरिकता, फोटो र प्यान।
- आम्दानीको प्रमाण: तलबी भए तलब प्रमाणपत्र र बैंक विवरण; स्वरोजगार भए लेखापरीक्षण वा कर विवरण।
- धितो कर्जाका लागि धितोका कागजात: जग्गाको लालपुर्जा, नक्सा र चार किल्ला; सवारी कर्जाका लागि गाडीको कोटेसन।
घर कर्जाका लागि सूची लामो हुन्छ। घर कर्जा कागजात सूची प्रयोग गर्नुहोस्।
५. कर्जा सूचना केन्द्र (सीआईबी) जाँच
स्वीकृत गर्नुअघि बैंकले कर्जा सूचना केन्द्र (सीआईबी) बाट तपाईंको विवरण निकाल्छ। यसमा इजाजतप्राप्त संस्थाबाट लिएका सबै कर्जा र समयमा तिर्नुभयो कि भएन देखिन्छ। भाखा नाघेको कर्जा वा कालो सूची अस्वीकृतिको सबैभन्दा सामान्य कारण हो। पहिले समस्या भएको छ भने आवेदन दिनुअघि सीआईबी विवरण र कालो सूची कसरी काम गर्छ पढ्नुहोस्।
६. मूल्याङ्कन र स्वीकृति
धितो कर्जामा बैंकले स्वीकृत गरेको मूल्याङ्कनकर्ताले सम्पत्ति वा सवारीको मूल्याङ्कन गर्छ। कर्जा स्वीकृत होस् वा नहोस्, मूल्याङ्कन शुल्क तपाईंले तिर्नुपर्छ, र मूल्याङ्कनले कति ऋण पाइन्छ तय गर्छ। व्यक्तिगत कर्जामा यो चरण हुँदैन र प्रायः केही दिनमै निर्णय हुन्छ; घर कर्जामा मूल्याङ्कन र कानुनी जाँचले गर्दा बढी समय लाग्छ।
७. सही गर्नुअघि प्रस्ताव पत्र पढ्नुहोस्
प्रस्ताव पत्रमा चार कुरा जाँच्नुहोस्:
- प्रिमियम, र दर परिवर्तनशील हो कि स्थिर, स्थिर भए कति समयका लागि।
- प्रशोधन शुल्क र अन्य शुल्क।
- अग्रिम भुक्तानी शुल्क, छिटो तिर्ने सोच छ भने।
- अवधि र किस्ता, र आधार दर बदलिँदा किस्तामा के हुन्छ।
"कागजात बिना तुरुन्त कर्जा" बारे सावधानी
कुनै पनि इजाजतप्राप्त बैंकले पहिचान र आम्दानी नजाँची ऋण दिँदैन। कागजात बिना तुरुन्त कर्जाको प्रस्ताव प्रायः इजाजत नभएका ऋणदाताबाट आउँछ, धेरैजसो धेरै महँगो दरमा। आफ्नो विवरण दिनुअघि ऋणदाता नेपाल राष्ट्र बैंकको इजाजतप्राप्त संस्थाको सूचीमा छ कि छैन जाँच्नुहोस्। छिटो रकम चाहिए र सुन छ भने बैंकबाट सुन कर्जा प्रायः सबैभन्दा छिटो वैध उपाय हो।